Yavuz Kara
EVREN
-VAROLUŞ, VARLIK VE VAR EDEN-
Hala cevabı aranan, bilimsel verilerle ihtimallerden bahsedilebilen bunun da gerçek olduğuna inanılması gerektiği dayatılan varlık.
Sadece akılla anlamlandırılamayan, metafizik alana geçmeden de anlamlandırılamayacak olan varlık.
Neden ve nasıl sorularına cevap aramakla birlikte “niçin” sorusunun cevabına da talip olanların fizik ötesi arayışlarının konusu.
Hakikatin bilgisi için çabalayanların, cevabın da Cenab-ı Hak’ta olduğuna inananların aşk ile aradığı cevap.
Bence; asla ve asla metafiziğe yaslanan bir din anlayışımız olmadan cevabı bulunamayacak bir sorunun cevabı.
Bu metafizik de nedir diye soracak olursak, Aristotales’in Metafizik” kitabına bakmakla başlamak gerekecek sanırım.
Aristotales, Metafizik için sürekli, aradığımız bilim, aranılan bilim diye bahsediyor kitabında.
Leibniz ekler, “hala bulunamadı, hala arıyoruz”.
Metafizik hakkında konuşabiliyorsanız size filozof denir, derler.
Filozof kendini bilge olarak görmez, bilge hakikatin bilgisine sahip olandır.
Bilge ile filozof arasındaki fark, filozof; bilgeliği arayanım demek, hikmeti arıyorum, hikmete sahip değilim demektir.
Tanrı için de, bilgidir denir.
Filozoflar, hikmete sadece Tanrı sahiptir.
Sadece Tanrı hakikati bilir, hakikatin bilgisine sahiptir.
Biz onu arıyoruz, o bilgiye ulaşmak istiyoruz.
Felsefe de bir bilgelik arayışıdır.
Metafizik de aranılan bir bilimdir derler.
En azından 19 ve 20. Yüzyıla kadar durum böyleydi.
Sonra David Hume diye bir adam çıktı ve kütüphanenizdeki kitaplar doğayla ilgili bilgi veriyor mu, matematikle mi fizikle mi alakalı işte onları muhafaza edin gerisini çöpe atın diyor, metafiziği atın gitsin bunlar boş konuşmalardır diyor.
Metafiziğe karşı çıkılmasının temel sebebi, metafiziğin Tanrısalın bilgisi olmasından kaynaklanması.
Bazıları, Tanrısalın en tepesinde Tanrı yer aldığı için Tanrı’nın bilgisi diyor.
Bazıları Tanrı bilgisidir dese de aslında oldukça yanlış bir ifadeyle, Arapçada, Latince de böyle bir ifade olmamasına rağmen, bunda ısrar ediyorlar.
Arapçada ilmi ilahi deniyor mesela, yani Tanrı bilgisi değil, Tanrı’nın bilgisi, Tanrı hakkında bilgi.
Bunlar hakikaten çok farklı şeyler.
Aristotalesin bahsettiği metafizik ile günümüz metafizik anlayışı taban tabana zıttır.
Aristotales’in fiziğinde metafizikten hakikat kastediliyor iken, yani akılla görebilme kastediyorken, günümüzde akıl dışılık olarak kabul ediliyor.
Oysa, duyularla gördüğümüz dünya fizik dünya, akılla gördüğümüz ise metafiziktir diyor.
Belki bir kısım insan tarafından çok iddialı bulunulacak ama,
Herhangi bir insanın, ferdin metafiziğe yaslanmayan bir din olmadan yaşayamayacağına inanıyorum.
Dini kaldırdığınızda yerine koyabileceğiniz bir başka şey yoksa konuştuklarınıza nasıl bir anlam yüklenebilir.
Hayatı metafizik bir nedene dayandırmadan sürdüremezsiniz.
Kimse bu karmaşık, anladığını sanan, ama anlamak için hala yolun başında olduğunu bilen, ölümün her an karşılaşılabilecek bir gerçek olmasıyla boğuşan insan tarafından, metafizik bir temele dayanmadan hayatı sürdüremeyeceği gerçeğini örtemez, böyle bir yaslanmanın olmadığını en yüksek perdeden dile getirse bile.
Ancak “ben Protestan bir ateistim” veya “Tanrı’dan korkan bir ateistim” demenin dışında elinden bir şey gelemez.
Çünkü insan inanmanın ötesine geçebilmek için bilmeyi aramak, bilmeyi bilmek, bilgiye ulaşmak zorundadır buna ulaşamazsa inanmayla yetinmek zorunda kalır.
Bilen insan için inanmaya ihtiyaç yoktur.
İnsan bildiğine inanmaz zaten biliyordur, bilmenin başlangıcıdır inanmak.
Aristotales’in “Metafizik” kitabının ilk cümlesinde söylediği gibi: “çünkü insan doğası gereği bilmek ister”.
Aristotales’in metafiziği ontoloji, teoloji evren bilimi şeklinde üç ana başlık altında toplanabilir.
Yani varlık, varoluş ve evrensel nedenler ve ilkeler, uzay ve zamana ilişkin konular ve elbette Tanrı…
Evet her düşüncenin bir serüveni vardır ben burada geçmişten başlayarak, bazı filozofların evren nereden geldi, nedir sorusuna verdiği cevaplardan, konu hakkındaki düşüncelerinden bahsetmek istiyorum.
Buyurun bakalım NE DEMİŞLER?
TALES: 624-546
“Her şey sudan geldi”
Her şeyin sudan geldiğini söylemesi, her şeyi sıktığında su gelmesi değil, özünde su vardır demektir.
Öz itibariyle “Her şeyin bir kaynağı vardır,
Her şey bir şeyden olur/çıkar diyor.
Sebeplilik ilkesinin savunucusudur “fenomenler arasında tutarlılık vardır” demektedir.
Burada su arkedir yani ilke.
“Her şey bir ilkeden çıkar” diyor
(arke akledilebilendir, ancak akılla bulunur.)
Akılla kavrayabildiğimiz şeye de bilgi denir.
ANEKSMENES MÖ 585-525
“Her şey havadandır”
“Hava sonsuzdur ve bütün evreni kuşatır.”
“Hava insanın canlılığının zorunlu ilkesi olduğu gibi, evreni bir arada tutan ve canlandıran da bir güçtür.”
“Değişim, havanın seyrekleşmesi ve yoğunlaşması ile gerçekleşir, mümkün olur.”
“Hava seyrekleştiğinde sıcak ve ateş olur.”
“Yoğunlaştığında ise sırasıyla buğu, su, toprak ve taşa dönüşür.”
“İnsanı ayakta tutan soluk/ruh(psyche) nasıl hava ise, evreni bir arada tutan da havadır.”
PİSAGOR (570-495):
“Her şey sayıdır”
“Her şeyin içinde bir oran ve orantı vardır.”
“Evren bir uyumdur, ahenktir (harmonya)”
“Evren sayılardan oluşur”
“Sayılardan oluşan bir uyumdur.”
“Evren bir havadan oluşur, sonsuzdur, ama ona formunu veren sayılar, sayılar dizisidir.”
“Sayılar ve matematik olmadan evreni tam olarak anlamak ve ölçmek mümkün değildir.”
“Doğadaki işleyiş, müzikteki aralıklar ve gök cisimlerinin hareketi belirli sayısal oranlara ve uyuma dayanır.”
Bu arada Pisagor et yedirmezdi talebelerine.
Çünkü etin insanı aptallaştırdığına inanıyordu.
Pisagoryen beslenme modeli geliştirmişti ve bu model18.yy’a kadar vejeteryan yerine kullanılmıştır.
Tarikatçıydı, Tanrı’ya inanırdı
“Tanrı bir sayıydı, sayılar dizisi” idi onun için.
Pisagor Platonun da öğretmenidir.
Matematiğin babası kabul edilir
HERAKLİTOS (MÖ. 535-475)
“Değişmeyen tek şey değişimdir”
“Bir nehirde iki defa yıkanılmaz”
Yaprağa bakar yeşildir, yerdeki yaprağa bakar sarıdır.
Ve bu yeşil nereden geldi diye sorar, sonra nereye gitti?
Yer bakar bu sarı nereden geldi?
Gece ve gündüzün akması gibi aslolan şey değişimdir
“Her şey bir şeyden geliyorsa bu olsa olsa ateştir” der.
“Evrende, doğada ve insan hayatında sabit olan bir şey yoktur, her şey sürekli bir oluş, akış, dönüşüm ve yenilenme halindedir”
PARMANİDES (515-460):
“Hiçbir şey değişmez”
“Her şey sabittir”
“Biz içinde maddenin olmadığı şeye boşluk diyoruz.”
“İçinde hiçbir şey olmayan bir şeye yokluk diyoruz”
“Öyleyse yokluktan varlık olmaz”
“Yokluktan yokluk çıkar”
“Varlık varlıktan çıkar”
“Öyleyse yaratma yoktur”
“Bir oluş söz konusu değildir”
Antik Yunan felsefesinde rasyonalizmin ilk filozoflarındandır.
Aslında söylediği: gerçeklikte hiçbir şey değişmez; değişim, hareket ve çokluk duyularımızın yarattığı bir yanılsamadır.
ANAKSİGORAS (MÖ. 500-428)
“Her şey kaosdan çıkar ama bunu sağlayan bir ilke vardır”
“Bir kaos var bir de nous (akıl) var”
“Akıl kaosun içine nüfuz eder kozmos çıkar”
Tanrıyı inkar eden ilk filozoflardandır denir.
Dolayısıyla Monoteist anlamda bir tanrı kavramı yokken onu reddetmesi olanaklı olmayan filozof kendisi.
Düalizmi felsefeye sokan insan da denebilir.
Başlangıçta kaos vardı akıl gelip her şeyi düzene soktu”
“Çamur halindeydi evren ilk başlangıç halinde, varlığın sonsuz küçük parçaları, tohumlar karışmış durumdaydı.
Bütün bir varlık kütlesi sonsuz sayıda küçük tohumun bir karışımıdır, bugün var olan dünya söz konusu kütle ya da karışımı meydana getiren tohumlarına ayrılıp bir araya gelişinin bir sonucudur.”
ZENON (MÖ. 495-430)
“İnsanlar ilk neden olan logostan( ilahi akıl, akil ilke) gelmiştir.”
“Evren maddi ve tanrısal bir yapıya sahiptir.”
“İnsanlar ilk nedenden, her şeye nüfuz etmiş ilahi akıl ve ateşten gelmiştir ve yine ona döneceklerdir.”
Stoa felsefesi okulu kurucusudur.
Parmenides tarafından kurulan Elea Okulunun da üyesiydi.
Aristotales onu diyalektiğin mucidi olarak adlandırdı.
Aşil paradoksu ve Ok Paradoksu ona aittir ve bu paradokslar felsefe tarihinin en önemli paradokslarındandır.
Aşil Pardoksu; Aşil’in avans verdiği yavaş kaplumbağayı asla geçemeyeceğine dair bir paradoks.
Ok Paradoksu; zamanın anlardan oluştuğu varsayımına dayanarak, uçan bir okun aslında hareket etmediğini iddia eden paradoks.
EMPEDOKLES (MÖ.494-434)
“Her şey ateş, hava, su ve topraktan oluştuğunu savunur.”
“Evrendeki hiçbir şey varlıktan yokluğa, yokluktan varlığa gitmez.”
“Var olanlar sadece bu dört ögenin (toprak su, ateş,hava) bir araya gelmesiyle oluşur.”
“Nesneler arasındaki farklar bu dört unsurun farklı oranlarda karışmasından kaynaklanır.”
“Dört ögenin kendi başına hareket edemeyeceğini onları birleştiren ve ayıran dış güçlere ihtiyaç duyduğunu savunur.”
“Sevgi ve nefret/çatışma gibi kozmik güçlere ihtiyaç vardır.”
Sevgi ögeleri birbirine çekip birleştirici güçtür.
Nefret ise ögeleri birbirinden ayıran dağıtan itici güçtür.
Evren bu iki kozmik gücün sonsuz savaşı ve döngüsü altındadır.
DEMOKRİTOS (MÖ. 460- 370)
“Her şey şekil, boyut ve ağırlıkları farklı olan görünmez, bölünemez atomlar ile onların içinde hareket ettiği boşluktan ibarettir.”
Hiçbir şey yoktan var olmaz var olan da yok olmaz ilkesini benimser.
“Varlıkların oluşumu ve yok oluşu atomların birleşmesi ve ayrılması ile gerçekleşir.”
“Evrende Tanrısal veya dışsal bir amaç ya da güç yoktur; her şey doğanın kendi içinde mekanik bir zorunluluğa ve fiziksel bir yasaya göre kendiliğinden meydana gelir.”
“Ruh da maddidir; diğer nesneler gibince, sıcak ve küre biçimindeki ateş atomlarından oluşur.
Ruh atomları bedenden ayrıldığında ölüm meydana gelir.”
Demişler “muhteremler”.
Peki ya siz ne dersiniz?
Hakikatin bilgisini bulabilmek temennisiyle…
Muhabbetle…
Yavuz KARA