Turizm üzerine konuşmayı seviyoruz. Rakamları, dolulukları, fiyatları, gelen turist sayısını, döviz gelirini konuşuyoruz. Sezon iyi başladığında rekorlardan, kötü gittiğinde ise krizden söz ediyoruz. Sosyal medyada birkaç yüksek fiyatlı otel veya restoran hesabı paylaşıldığında bir anda “Türkiye’de tatil yapılamaz” sonucuna varıyoruz.

Oysa yıllardır turizmin içinde çalışan biri olarak benim gördüğüm tablo bundan çok daha karmaşık.

Bence Türk turizminin bugün en önemli sorunlarından biri, kendi değerini doğru tanımlayamaması ve anlatamamasıdır.

Bir tarafta dünyada gerçekten güçlü olduğumuz bir turizm ürünü var. Diğer tarafta bu ürünü sürekli küçümseyen, yanlış örneklerle karşılaştıran ve zaman zaman kendi elimizle değersizleştirdiğimiz bir algı var.

Türkiye gerçekten pahalı mı?

Son yıllarda en çok duyduğumuz cümlelerden biri şu:

“Türkiye’de tatil yapmak yerine yurt dışına giderim, daha ucuza geliyor.”

Elbette Türkiye artık geçmiş yıllardaki kadar ucuz bir destinasyon değil. Bunu kabul etmek gerekiyor. Enflasyon, enerji, gıda, personel, finansman ve yatırım maliyetleri turizm işletmelerini ciddi şekilde etkiliyor.

Fakat başka bir gerçeği de kabul etmek zorundayız:

Ucuz olmamak ile pahalı olmak aynı şey değildir.

Bir Antalya otelini, Yunanistan’daki oda-kahvaltı çalışan bir sahil oteliyle karşılaştırıp yalnızca gecelik fiyat üzerinden sonuç çıkarmak doğru değil. Aynı şekilde Türkiye’yi Mısır veya çok daha farklı iş gücü ve maliyet yapısına sahip destinasyonlarla karşılaştırarak “orada şu kadar, burada bu kadar” demek de turizm ekonomisini açıklamıyor.

Karşılaştıracaksak aynı ürünü karşılaştıralım.

Odanın standardını, tesisin konumunu, plajını, yiyecek-içecek kalitesini, personel sayısını, çocuk kulübünü, eğlenceyi, aktiviteleri, içecekleri, bulunduğu konumda ki gezilebilecek ören yerlerini, müzelerini, tarihi zenginliğini ve tatilin sonunda cebinizden çıkan toplam bakiyeyi birlikte değerlendirelim.

Türkiye'nin özellikle resort otelcilikte sunduğu hizmet paketinin dünyada çok güçlü olduğunu kabul etmemiz gerekiyor.

Bunun yanında Türkiye yalnızca beş yıldızlı resortlardan da ibaret değil. Pansiyonundan butik oteline, şehir otelinden apartına, orta segment tesisinden üst düzey resortuna kadar çok geniş bir ürün çeşitliliğimiz var.

Bu nedenle Bodrum'daki birkaç lüks işletmenin hesabını gösterip bütün Türkiye'ye “pahalı” etiketi yapıştırmak ne kadar yanlışsa, birkaç uygun fiyatlı işletmeden hareketle “Türkiye ucuz” demek de o kadar yanlıştır.

Sosyal medya turizmi başka bir yere sürüklüyor

Burada özellikle sosyal medyanın oluşturduğu algıya dikkat etmek gerekiyor.

Olumsuzluk daha fazla izleniyor, daha fazla yorum alıyor ve daha hızlı yayılıyor. Dolayısıyla sıra dışı bir fiyat etiketi, normal ve makul binlerce örnekten daha görünür hâle geliyor.

Bir süre sonra istisnayı konuşmuyoruz; istisnayı ülkenin tamamıymış gibi algılamaya başlıyoruz.

Türkiye'nin turizmdeki sorunlarını konuşurken sahip olduğumuz değeri de unutmamak gerekiyor. Binlerce yıllık tarihi, yüzlerce antik kenti, sahilleri, mutfağı, şehirleri, Anadolu kültürü ve yıllardır oluşmuş misafirperverlik geleneğiyle Türkiye'nin turizm ürünü birkaç sosyal medya videosuyla ölçülebilecek kadar basit değildir.

Asıl mesele hizmet

Bütün bunları söyledikten sonra sektör olarak kendimize de bakmamız gerekiyor.

Çünkü fiyatımızı savunacaksak önce hizmetimizi savunabilecek durumda olmamız gerekir.

Bir misafir otele girdiğinde genel müdürle, yatırımcıyla veya şirket sahibinin hazırladığı vizyon metniyle karşılaşmıyor.

Resepsiyonistle karşılaşıyor.

Garsonla konuşuyor.

Transfer aracındaki şoförü görüyor.

Kat görevlisinden yardım istiyor.

Restoranda servis bekliyor.

Dolayısıyla yüz milyonlarca liralık yatırımın misafirin gözündeki karşılığını bazen birkaç dakikalık bir insan ilişkisi belirliyor.

Yönetim istediği kadar “misafir odaklılık” üzerine toplantı yapsın; misafirin karşısındaki çalışan bunu benimsememişse bütün o stratejinin sahada fazla bir anlamı kalmıyor.

Bence turizmde üzerinde çok daha fazla durmamız gereken konu tam olarak burası.

Hizmet bir lütuf değildir.

Misafir işletmeye muhtaç olmadığı gibi işletme de çalışanından bağımsız değildir. Bu ilişki karşılıklıdır. Misafirin ödediği para işletmenin, işletmenin yarattığı gelir de çalışanların varlığını sürdürmesini sağlar.

Bu nedenle iyi hizmet yalnızca gülümsemekten ibaret değildir. Bir kültürdür.

Ve kültür, personele bir sabah toplantısında anlatılıp ertesi gün hayata geçmesini bekleyebileceğiniz bir şey değildir.

Kendi kimliğimizi kaybetmeyelim

Turizmde beni düşündüren başka bir konu ise birbirimize fazlasıyla benzemeye başlamamız.

Bir otel başka bir otelin konseptini, bir restoran başka bir restoranın sunumunu, bir destinasyon başka bir ülkenin pazarlama dilini kopyalıyor.

Sonra dönüp turistin neden Yunan adalarına, İtalya'nın küçük kasabalarına veya başka kültürel destinasyonlara ilgi gösterdiğini tartışıyoruz.

Cevabın bir bölümü aslında çok basit:

İnsanlar seyahat ederken farklı bir şey görmek istiyor.

Bir turist Türkiye'ye kendi ülkesinde görebileceği şeylerin daha büyüğünü görmek için gelmiyor. Anadolu'yu, Türk mutfağını, yerel yaşamı, tarihi ve buraya ait olanı deneyimlemek istiyor.

Modernleşmek ile kimliğini kaybetmek aynı şey değildir.

Turizmde geleceğin en değerli ürünlerinden biri özgünlük olacak.

Ve Türkiye'nin bu konuda kullanabileceği inanılmaz büyük bir hazinesi var.

Veri önemlidir ama tek başına yeterli değildir.

Çünkü istatistik bize turistin kaç gece kaldığını söyler; neden bir daha gelmek istemediğini her zaman söylemez.

Türkiye'nin ucuz turiste değil, doğru turiste ihtiyacı var

Bence önümüzdeki dönemde sormamız gereken soru “Nasıl daha ucuz oluruz?” olmamalı.

Nasıl daha değerli oluruz?

Daha fazla turist mi istiyoruz, yoksa daha fazla değer üreten turizm mi?

Daha büyük açık büfeler mi istiyoruz, daha kaliteli gastronomi mi?

Daha fazla beton mu, korunmuş koylar mı?

Birbirinin aynısı tesisler mi, bulunduğu coğrafyanın kimliğini taşıyan işletmeler mi?

Ucuzluk yarışının sonu yok.

Türkiye'den daha düşük personel maliyetine sahip, daha düşük enerji giderleri olan veya farklı ekonomik koşullarda faaliyet gösteren ülkeler her zaman olacaktır.

Türkiye'nin rekabet edeceği alan burası olmamalıdır.

Bizim rekabet gücümüz; hizmet, tesis kalitesi, kültür, tarih, gastronomi, doğa ve misafirperverliğin birlikte oluşturduğu deneyimdir.

Bunu koruyabilirsek fiyatımızı anlatabiliriz.

Hizmeti kaybedersek fiyatımızı savunamayız.

Doğamızı kaybedersek yeni oteller yaparak yerine koyamayız.

Çalışanımızı kaybedersek mermer lobilerle misafirperverlik yaratamayız.

Kültürümüzü kaybedersek de dünyanın herhangi bir yerindeki herhangi bir destinasyondan farkımız kalmaz.

Türkiye turizminin eleştirilmeye ihtiyacı var. Buna hiç şüphe yok.

Ama aynı zamanda hakkının teslim edilmesine de ihtiyacı var.

Sorunlarımızı saklamadan, başarılarımızı küçümsemeden konuşabilmeliyiz.

Çünkü Türkiye'nin turizmde ihtiyacı olan şey ne kendimizi sürekli alkışlamak ne de sürekli kötülemek.

İhtiyacımız olan şey, ne olduğumuzu doğru görmek, elimizdekinin değerini bilmek ve daha iyisini yapmak.

Bence asıl tartışmamız gereken turizm tam olarak budur.